“Ne işin var bre Hagop?” demek geldi içimden. Demedim! Diyemedim. “Arnavutköyle buluşmak için geldim” dedi. Köklerinin olduğu yerle…. Tam kırkbeş yıl sonra. Dile kolay. Kırkbeş uzun yıl. Nasıl söylerim şimdi. Ki Arnavutköy artık…. Nasıl dilim varır. Varmaz! Ortada yoktu. Ses yoktu. Haber yoktu. Geliverdi. Birdenbire. ” Ne demeye geldin Bre Hagop!“. Kaybetmiştik birbirimizi. Hayat savurur denir ya! Öyleydi durumumuz. “Bırak da öyle kalsın bre Hagop“. Ama geldi. Sonunda geldi. Ansızın.
Robinson Crusoe’ yu düşünelim. Issız bir adaya düşen ve bu adada yaşayabilmek için tek başına mücadele veren. Çalışan. İşler yapan. Dışardan bakalım. Ne görürüz bu adada? Bir insan ve bir amaç . Robinson ve hayatta kalma amacı. Peki, bu adada “yönetim” var mıdır? “Yönetici” var mıdır? Yoktur! Çünkü ikinci bir insan yoktur. Ne zaman ki adada bir”cuma” ortaya çıkacak. Ne zaman ki, bu iki insan “ortak bir çaba” ya girişecekler. İşte o zaman bir yönetim olayı başlayacaktır. Yöneticilik ihtiyacı doğacaktır. Yani, yönetim yalnızca işlerle ilgili değildir. İşler amaca hizmet eder. Ve işleri insanlar yapar. Basitçe söylersek: Organizasyonda iş’ler vardır. Ama. Eğer amacınızı kaybederseniz. Ve, eğer insanları unutursanız. Yönetemezsiniz. Yönetici değilsiniz.
Santrallar durunca. Elektrik de gelmeyince. İşte o zaman, Juanelo’yu ararız. Suyu yukarı akıtan adamı.
Bu dünya garip bir yerdir. Hep de öyleymiş. 1500 lerde de. Rönesansın arifesinde. Gariplik şudur. “Rahatlık rahatsız ediyor” insanları. Hani bu, gelişme dürtüsü ile olsa.. Birşeyleri daha iyi yapmak için. Buna söylenecek birşey olamazdı. Ama dürtü bu değil. Dürtü başka. Şöyle de diyebiliriz. İyilik cezasız kalmıyor bu dünyada. Bunu dünya hali saymamak lazım. Yani doğadan gelen birşey değil. Bu “insan hali”. Tuhaf bir hal.
Yalnızlığa girdik ve çıktık. Okyanustaki bir kalyonun, bir sis bulutuna girip çıkması gibi birşeydi bu. O günlerde bunu kavramak kolay değildi. Ama, sonradan çok düşünmüşümdür. Yalnızlığa girmek. Benzetmek gerekirse, sis içinde kalmak gibi bir şeydi. Yönüm kaybolmuştu. Etrafım bulanıklaşmıştı. Yanımdakini bile farkedemiyordum. Neredeyse çevremdeki hiçbirşeyi. Yalnızlık beni çekiyordu. Bir anafor gibi.! Ama hayat yalnız bırakmıyor insanı. Ne zaman zora düşse, simit atıyor tutunması için. Bana da attı. Bir mandalina. Yalnızlıktan çıkışın simidi.
Bu adam suyu yukarı doğru akıttı. Namı da öyle kaldı: “Suyu yukarı akıtan adam”. Su yukarı akar mı? Kendi haline bırakırsan akmaz! Doğanın fizik kurallarına aykırı. Ama zorlarsan olur. Zorlamak. Yani dış güç kullanmak. Nasıl olursa olsun. Bu Flaman, suyu yukarı akıtmanın sırrını bulmuştu. Tajo nehrinin sularını yatağından doksan metre yukarıya akıtıyordu. Bence şaşırın! Çünkü o zamanlarda daha pompa yoktu. 1500 ler.
Farkındayım. Takalar lastikler derken…Akıntıburnunun bu noktasında fazlaca oyalandık. Ama “feneri” de unuttum sanmayın. Hedef Fener. Rumelihisarındaki fener. Ama oyalandık. Doğru. Şimdi içinizden söyleniyorsunuzdur. “Ne bu yani! Amma da uzattı! Taka geliyor. Denıze atlıyor. Lastiklere tutunuyor. Hepsi hepsi bu! Bunda büyütecek ne var?” Doğru valla. Hepsi hepsi bu. Yani tam da böyle görünüyor. Ama böyle olmuyor! Bakın anlatayım.
Merakım şu: Bir mal, bir ürün ya da bir girişim için faydayı görmek yeterli mi? Her girişim sadece faydalarıyla mı gelir? Ve dönelim otomobile. Soralım şu hiç sorulmayan soruyu: “Otomobil, gerçek hayattan neleri alıp götürmüştür acaba?” . Faydaları anlatan çok. Biz kayıpların peşine düşelim. Yapılanı öven çok. Biz neleri yokettiğine bakalım! Malum! Yaparken yokederiz.
Diyelim ki, yeni bir fabrika kuruyoruz. Bir yol. Bir tesis yapıyoruz. Ne olduğu farketmez. Bir köprü. Bir havaalanı… Çok da hevesliyiz! Hikayemiz nasıl olurdu? Faydalarını düşünürdük önce. Anlatırdık uzun uzun. Över dururduk. Afişlerde. Panolarda. Kazandıracaklarını sıralardık. Açılış törenlerinde. Bir de fizibilite hazırlardık. Kaça malolacağına bakmak için. Evet kabaca böyle olurdu. Hepsi iyi güzel de! Ya böyle bir tesis yapmakla “kaybedeceklerimiz“? Bu hiç aklımıza gelir miydi?
Ne zaman bir pastanenin önünden geçsem, başımı hafifçe vitrine doğru çevirir, yan gözle bakarım. Acaba kırık mı diye. Vitrin camı çatlamış mı? Cam kırıntıları pastaların, kurabiyelerin üzerine dökülmüş mü? Pasta kremaları ezilip yerlere yapışmış mı? Aklımdan bu sorular geçer. Ve bir resim belirir gözümün önünde. Kırık tahta parçaları. Yırtılmış perdeler, bezler. Ters dönmüş çikolata kutuları. Üzerine basılmış. Ezilmiş. Yerde yan yatmış bir tartı. Ters dönmüş bir kasa. Her yana saçılmış bozuk paralar.
Bu neyin resmi?
Biz güneşin altında uyuşmuş olurduk. Onlar, uzaktan görünürlerdi. Uflaya puflaya yaklaşırlardı. Gözleyen yoktu. Ama birimiz muhakkak farkederdik. İlk gören de haber verirdi: “taka geliyooor!” Kızgın betonun üzerine uzanmış olan çıplak vücutlarımız yavaştan hareketlenirdi. Birer birer. Ama miskin miskin. Pek de umursamadan. Biri bakardı takalara. Lastikleri var mı diye. Çoğu zaman olurdu. O zaman bir daha bağırırdı. Bu kez kuvvetlice:”..lastiklere hücuuum!”.
kalemkağıt... 